Klęski żywiołowe

Klęską żywiołowa nazwiemy kilka zjawisk wchodzących w zakres tego szerszego pojęcia, a mianowicie: kataklizm, nieszczęście, ekstremalne zjawisko, które powoduje znaczne szkody. To żywioł z jakim zderza się człowiek, ale w żaden sposób nie jest w stanie mu zapobiec. Klęska żywiołowa związana jest z siłami natury, których człowiek, jako nawet doskonałe stworzenie nie może przezwyciężyć. Natura może zniszczyć nas w mgnieniu oka. Zdajemy sobie z tego sprawę, ale na klęskę żywiołową nie ma ani leku, ani konkretnych działań profilaktycznych. Do klęsk żywiołowych zaliczamy klęski związane z czterema żywiołami, skąd też nazwa, a zatem: powietrzem, wodą, ogniem i ziemią. Z tymi żywiołami związane są natomiast kolejne klęski: huragan, powódź, pożar, trzęsienie ziemi, susza. Wyróżnić można też przypadki losowe, jak na przykład uderzenie pioruna w kilka domów. Czasem jakiś tylko jeden konkretny dom dotyka klęska żywiołowa i wówczas narzekamy na los, bowiem wydaje nam się, że to tylko wpływ jakiś złych niewidzialnych sił albo gniewu Pana Boga.

Reakcje ludzi na klęski żywiołowe

Często, gdy dotykają nas klęski żywiołowe najpierw się załamujemy. Pierwszą fazą obcowania z klęską żywiołową jest bezsprzecznie szok. Nie możemy uwierzyć w to, co się stało i obwiniamy wszystko i wszystkich naokoło, dlaczego akurat nas to spotkało. Nie umiemy się nijak pogodzić z zastaną rzeczywistością. Ta pierwsza faza szoku mija zazwyczaj po kilku dniach lub wcześniej w zależności od naszego charakteru i wiary w Boga oraz ludzi, którzy nas otaczają. Jeśli są obok nas, którzy odpowiednio umieją nas pocieszyć, szok mija szybciej. Jeśli jednak brakuje takich osób, które umiałyby nas pocieszyć, depresja związana z klęską żywiołową nie mija szybko. Dobrze zachowują się wówczas ludzie, którzy już następnego dnia po nieszczęśliwym wydarzeniu tłumaczą sobie zaistniała  sytuację jedną sentencją : „Tak miało być”. Wydawałoby się, że to zwykłe słowa, które nic nie znaczą. Nie są jednak stekiem bzdur, bo przecież znajdują swoje uzasadnienie w pocieszeniu, jakiego dostarczają. Warto pamiętać, że zwykłe słowa czasem więcej znaczą niż wyszukane zdania.

Zachowanie ludzi wobec klęski żywiołowej

Reakcja zwana szokiem często wiąże się tylko z jednym lub dwoma typowymi ludzkimi zachowaniami wobec klęski żywiołowej. Możliwości są dwie: płacz lub kompletna drętwota. Statystycznie płacz zdarza się zdecydowanie częściej, choć pewien marazm i obojętność są tez i stanem bezpośrednim zamiast szoku lub następującym bezpośrednio po nim. Wszystkie inne reakcje nawet najbardziej zaskakujące są w ogromie takiego nieszczęścia uzasadnione. Częstą reakcją są omdlenia i to u osób, po których moglibyśmy się tego nie spodziewać. Czasem ludzie wyjątkowo spokojni mogą zachować się w takiej sytuacji wyjątkowo agresywnie, a osoby zazwyczaj dość agresywne i energiczne mogą w jednej chwili zamrzeć ze stresu i zamknąć się w sobie na jakiś czas. Klęski żywiołowe na pewno nie należą do pozytywnych zjawisk, które wywołują w nas podnoszenie adrenaliny. Nikomu nie należy też życzyć, aby kiedyś coś podobnego go spotkało. Nikt do końca nie jest też przewidzieć swojej reakcji, są to bowiem sytuacje, w których mogą nastąpić zachowania bezwarunkowe i nieświadome.

Wichura

Z pojęciem wichury wiąże się dość silny wiatr. Czasem nawet się nie spodziewamy, kiedy jeden z mocniejszych podmuchów może przesunąć coś obok garażu pod domem. Jednak najbardziej niewiarygodną możliwością jest zerwanie przez taki podmuch wiatru dachu. Taką sytuację należy nazwać przypadkiem losowym, bo wątpliwe, aby na raz w jednym miejscu wichura poderwała kilka dachów. W takim przypadku można mówić o jakimś fatum. Wszyscy zastanawiają się wówczas, dlaczego my, a nie sąsiad, który wiecznie zajmuje się jakimiś machlojkami. Szukamy jakiegoś racjonalnego wytłumaczenia, które znikąd nie może nadejść, bo go niestety nie ma. Zaczynamy oczywiście od przeglądania materiałów technicznych z jakich korzystaliśmy przy budowie. Zastanawiamy się, czy wszystko zostało wykonane prawidłowo i czy odpowiada standardom budowlanym. Jeśli dach wykonywała jakaś ekipa remontowa, wówczas w pierwszej kolejności wystosujemy obwinienia na pewno do firmy, z której najęliśmy robotników. Firma może jednak odmówić pomocy i nawet nie wysłuchać naszych argumentów.

Pożar

Pożary zdarzają się w ostatnich latach bardzo często z uwagi na anomalia pogodowe. Dziwną sprawą było wystąpienie pożarów w okolicach Moskwy z powodu wysokich upałów w ciągu ostatniego lata. Dym utrzymywał się na tyle, że mieszkańcy wychodząc z domu, mogli uczynić to wyłącznie przy użyciu odpowiedniej maski. Reszta pozostawała w swoich mieszkaniach i właściwie w jakiś sposób się dusiła, bo okna przecież otworzyć nie mogła ze względu na duże ilości substancji wydzielających się z ognia zawartych w tym czasie w powietrzu. Pożary zdarzają się też często wiosną, gdy jacyś nieodpowiedzialni ludzie podpalają łąki, bo myślą, że w taki oto sposób pomogą po zimie otaczającemu ich środowisku wyglądać lepiej. Żadna z tych osób nie pomyśli natomiast, ile stworzeń zabija, wypalając trawę, nie mówiąc już o innych szkodach, jakie stwarza pobliskim skupiskom mieszkaniowym i lasom. Od palącej się łąki może zapalić się pobliski dom lub stodoła, a zazwyczaj do takich sytuacji dochodzi na wsi. Stratami mogą być nie tylko ofiary w postaci ludzi, ale i bydła.

Powódź

Powódź to szczególnie drażliwy temat wśród Polaków, ale i innych narodów na świecie. Polacy pamiętają szczególnie jedną z powodzi zwaną Powodzią Tysiąclecia z 1997 roku, kiedy pod wodą znalazło się ogromna część terytorium Polski, Austrii, Czech i Niemiec. To wydarzenie pamiętają ci, stali się ofiarą tej klęski. Ludzie zostali bez domów, a ci których dobytek jakimś cudem ocalał kilka lat remontowali pomieszczenia swoich domów. Najgorszą kwestią w przypadku klęsk żywiołowych w Polsce są opłakane zapomogi w naprawdę czasem niewielkich ilościach. W mediach tylko dużo się mówi o tym, jak polski rząd jest wspaniałomyślny, jak pomaga i ile przeznacza na pomoc powodzianom. Jaka jest jednak prawda wiedzą tylko ci, którzy bezpośrednio doświadczyli tej pomocy. Często spotykamy się z odruchami wyjątkowej dobroci ze strony tych, po których nawet byśmy się nie spodziewali takiego działania. Zdarzają się takie sytuacje, że zupełnie obcy ludzie przychodzą do nas z kopertami i pomagają kwota pieniężną, jaką posiadają, czyli z ewangelicznym wdowim groszem.

Panika

Z pojęciem klęski łączy się bezsprzecznie uczucie lęku, które wywoływane jest zagrożeniem, jakie na nas spada. Często w takich sytuacjach jesteśmy na tyle bezbronni, że z braku odpowiedniej reakcji panikujemy. Nie wiemy, co robić, panicznie się boimy i lamentujemy, że nic się nie uda naprawić, że nic się nie uda zrobić. Takim zachowaniom nie należy się dziwić, gdyż zazwyczaj klęska zabiera nam od życia to, nad czym długo pracowaliśmy. Gdy na przykład powódź zalewa cały nasz dom, trudno o inną reakcję jak panika, lęk i strach, a przede wszystkim ogromny żal i uczucie pustki, bo zostaje zabrane coś, czemu oddaliśmy siebie. Często w budowę domu włożyliśmy własny trud, co odnosi się do murarzy, tynkarzy i budowniczych, którzy sami wykonali taką pracę budowlaną. Prawo jednak do lamentu mają takie samo i ci, którzy długi czas odkładali pieniądze, oszczędzali, często wyrzekając się wielu przyjemności, na materiały na ten dom i na wynajem odpowiedniej brygady, która wykona prace budowlane. Dom jest symbolem naszej rodziny, stanowi domowe ognisko, bez którego rodzina niejako nie istnieje.

Lawiny śnieżne

Lawiny śnieżne to klęska żywiołowa związana wyłącznie z terenem górskim. To pojęcie odnosi się w kontekście gór wyłącznie do okresu zimy, kiedy na zboczach stoków górskich odkładają się ogromne ilości śniegu. Nie topnieją one, ale się nawarstwiają. Gdy przychodzi delikatny czas odwilży, którym wypada nazwać nie tylko okres wiosenny, ale po prostu podwyższenie się temperatury powietrza, które doprowadza do topnienia pierwszych warstw tego odłożonego śniegu, który następnie się zsuwa. Ta część śniegu uruchamia też te bardziej zaległe w dolnych partiach i dłużej już zalegające w takim stanie w taki sposób uruchamia się lawina, która spada z ogromną prędkością i siłą. Nawet gdy lawina spada na przeciwnym stoku górskim, a my wspinamy się po drugiej stronie, odczuwamy, że lawina spada na nas. Jeśli ktokolwiek doświadczył takiego uczucia z pewnością pozostanie zwolennikiem teorii, że w górach zimą naprawdę nie ma żartów. Potwierdza to nawet śmiałkowie, którzy wyruszają na Orlą Perć w lutym i ci, którzy spadli już z lawiną z Przełęczy Szpiglasowej i cudem żyją.

Klęki żywiołowe to nie tylko katastrofy wywoływane przez wiatr, wodę czy ogień. Mogą one być również spowodowane przez zwierzęta. W szczególności często są one powodowane przez owady takie jak na przykład szarańcza. Jeżeli w danym roku warunki klimatyczne są przyjazne dla rozmnażania się owadów, to zawsze jest prawdopodobieństwo, że będą one plagą podczas lata. Tak jest w przypadku szarańczy, która jest zmora rolników. Stado szarańcza potrafi pozbawić ich plonów w przeciągu paru minut. Chmura szarańczy nadciągająca nad pola uprawne potrafi pozbawić rolników całkowicie ich dochodów. Przez takie klęski jest niedobór plonów i ceny artykułów żywnościowych idą w górę, co łączy się z niezadowoleniem społeczeństwa. Aby temu zapobiec naukowcy opracowują przeróżne, chemiczne preparaty, które mają na celu odstraszyć niebezpieczne owady. Jednak owady są zwierzętami, które bardzo szybko się uodparniają na te chemikalia i nawiedzają uprawy każdego roku silniejsze i bardziej odporne na wszelkiego rodzaju trutki.

Tsunami są to ogromne fale, które nawiedzają wybrzeża zalewając obszar leżący tuż przy wodzie. Tworzą się one w wyniku silnych wiatrów tworzących się na obszarach przybrzeżnych. Fale tsunami potrafią osiągać wysokość nawet kilkumetrową, przez co są szczególnie niebezpieczne dla obszarów turystycznych, gdzie jest mnóstwo hoteli i miejsc gdzie wypoczywają turyści. Przyczynami tsunami nie zawsze jest wiatr. Mogą one się tworzyć w wyniku podwodnego trzęsienia ziemi lub wybuchu wulkanu. Masy wody zbierają się wtedy i dochodząc do brzegu uderzają z ogromną siłą. Fala tsunami tworzy się długo, płynąc z ogromną prędkością. Może ona uderzać w przybrzeżne miejscowości efektowną łamiącą się falą lub w formie takiej jak wylewające się rzeki. Największe tsunami zanotowano na Alasce w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym ósmym roku. Główna fala miała wysokość pięćset dwudziestu czterech metrów i była wywołana trzęsieniem ziemi. W Polsce nie odnotowujemy tak ogromnych fal tsunami, dzięki czemu nie ma klęsk żywiołowych.

Trzęsienia ziemi są jednymi z najbardziej niebezpiecznych klęsk żywiołowych, ponieważ w ich wyniku ponosi śmierć wiele ludzi w sposób bezpośrednich katastrof, takich jak zawalanie się budynków. Trzęsienia ziemi wywoływane są przez sejsmiczne ruchy ziemi. Są to naturalne działania przyrody dzięki którym na przestrzeni tysięcy i milionów lat tworzyły się na przykład góry. Trzęsienia ziemi są szczególnie niebezpieczne na terenach miejskich, gdzie jest wielkie zagęszczenie budynków o dużej ilości pięter. Kiedy trzęsienie ziemi nawiedza takie rejony, skutki są przerażające. Walące się budynki zabijają setki i tysiące ludzi. Wszystko jest niszczone w przeciągu paru minut. Na odbudowanie zniszczeń potrzebne jest parę lat. Dlatego też nowoczesne budownictwo próbuje stawiać takie budynki, które będą odporne na wstrząsy sejsmiczne. Są one tak konstruowane, żeby pod wpływem wstrząsów budynek elastycznie im się poddawał i nie zawalał się. Takie konstrukcje są stawiane głównie w miejscach gdzie zagrożenie wstrząsami jest największe.

Stan klęski żywiołowej jest jednym ze stanów nadzwyczajnych, który jest wprowadzany na podstawie ustawy z dnia osiemnastego kwietnia dwa tysiące drugiego roku przez Radę Ministrów, która decyduje czy ogłosić stan klęski czy nie. Stan klęski żywiołowej jest wprowadzany na obszarach, które najbardziej zostały dotknięte w wyniku klęsk żywiołowych. Mogą to być na przykład obszary popowodziowe lub terenu po trzęsieniu ziemi. W terminie do dziewięćdziesięciu dni po zakończeniu klęski nie mogą odbywać się żadne wybory. Jest to prawo wprowadzone przez państwo. Stan klęski żywiołowej stosuje się tylko w wypadkach wielkich katastrof wywołanych przez żywioł lub przez awarię techniczną. Do interwencji ochronnych wykorzystywane są wtedy wszystkie dostępne instytucje państwowe które mogą pomóc w likwidowaniu skutków klęski żywiołowej lub zapobieganiu skutkom jej rozprzestrzenianiu się. Stan klęski żywiołowej jest dla państwa sprawdzianem pod względem działania organizacji aparatu państwowego i jego interwencji

Pożary lasów najczęściej zdarzają się w okresach suszy, zdarza się też, że są wynikiem ludzkiej głupoty i powstają przez przypadkowe podpalenia, na przykład przy wypalaniu trwa. Niezależnie od przyczyny pożar lasu, to najczęściej klęska żywiołowa na ogromną skalę. Suchy las płonie, jak papier. Dlatego proces jego gaszenia jest niezwykle trudny. Ostatnio było to szczególnie widoczne, gdy płonęły lasy w Rosji. Paliły się przez wiele dni, a próbowały je gasić setki jednostek z różnych krajów. Pożar lasu to ogromne niebezpieczeństwo, przede wszystkim ze względu na tempo rozprzestrzeniania. Zawsze stanowi więc zagrożenie dla ludzkich osad, które są w pobliżu. Zwykle czas jest tylko na ewakuację, na ratowanie mienia już niekoniecznie. Skutki pożarów lasu mają też ogromne konsekwencje dla ekosystemu. To, co znika w wyniku pożarów jest praktycznie nie do odzyskania. Zagładzie ulega roślinność, a także zwierzęta, często chronione. Giną też zielone płuca okolicy, a zamiast tego jeszcze przez długi czas po pożarze unosi się popiół i substancje szkodliwe.

Gradobicia

Gradobicia  najczęściej się zdarzają w okresie ciepłym i występują w czasie burz. Zwykle mają dość łagodny charakter, to znaczy kończą się opadem niewielkich kulek lodu, które nie powodują wielkich szkód. Zdarzają się jednak i takie gradobicia, które są bardzo niebezpieczne, zwykle ma to związek z wielkością gradu. Rozmiary szkód zwykle idą w parze z rozmiarami gradu i z czasem trwania opadów. W ekstremalnych przypadkach gradobicie może powodować wybijanie szyb w oknach, zniszczenie karoserii samochodów czy nawet pokryć dachowych. Ten żywioł stanowi jednak największe niebezpieczeństwo przede wszystkim dla upraw. Intensywne opady gradu mogą całkowicie zniszczyć niektóre z nich, nim osiągną pełną dojrzałość i gotowość do zbioru. Dlatego od pewnego czasu firmy ubezpieczeniowe proponują rolnikom pakiety, które zawierają również ubezpieczenie od skutków takich zdarzeń. Wielkość odszkodowań jest wówczas zależna od procenta zniszczeń, który ustala rzeczoznawca. Zwykle takie świadczenie jest pewną rekompensatą za poniesione straty, ale i tak nie zmienia faktu, że to, co pozostało do zbiorów, ma obniżoną jakość.

Trzęsienia ziemi jeszcze kilkadziesiąt lat temu były przewidywalne. Oczywiście nie zawsze, co do czasu, ale co do miejsca, w którym mogły wystąpić. Wiadomo były, że może się to wydarzyć tam, gdzie w głębi ziemi stykają się płyty tektoniczne. Współcześnie niestety nie jest to takie proste. Zdaniem geologów po prostu czasami następują pewne przesunięcia, których nie da się przewidzieć. Wtedy właśnie dochodzi do trzęsień ziemi. Te niewielkie nie są zbyt groźne i czasami mogą nie mieć większych skutków, co najwyżej mogą popękać ściany. Zdarzają się jednak i takie, których rozmiary przekraczają ludzkie wyobrażenie. Wówczas mamy do czynienia z klęską żywiołową. Ostatnie tak duże trzęsienie ziemi miało miejsce w Chinach. Przyniosło tysiące ofiar śmiertelnych i ogromne zniszczenia. Akcja ratunkowa trwała jeszcze przez wiele tygodni po katastrofie. Niektóre zabudowania zostały doszczętnie zniszczone, a te które pozostały nadają się już tylko do rozbiórki. Poniesione straty prawdopodobnie są nie do odrobienia, nawet przy pomocy innych krajów.

Huragany

Huragany też należą do tych żywiołów, których działanie bardzo trudno przewidzieć. Jeszcze niedawno synoptycy uważali, że można się ich spodziewać wyłącznie nad ciepłymi akwenami. Niestety wydarzenia ostatnich lat zweryfikowały ten pogląd. Okazało się bowiem, że mogą też występować w klimacie, w którym do tej pory nie były znane. Zwykle wiąże się to zjawisko z globalnym ociepleniem. Współcześnie mamy z nimi do czynienia również w Polsce. Te o mniejszym natężeniu łamią drzewa czy niszczą trakcję elektryczna. Te większe stanowią ogromne zagrożenie dla ludzi i mienia. Ich rozmiarów, ani dokładnego przebiegu nie da się przewidzieć. Meteorologowie mogą jednak wstępnie określić czas i obszar, na którym mogą one wystąpić. Zwykle, gdy mają takie informacje natychmiast proszą media o podawanie ostrzeżeń dla zagrożonych terenów. Absolutnie nie wolno ich lekceważyć. Po ich usłyszeniu trzeba dokładnie zabezpieczyć to, co można. To znaczy dom czy mieszkanie, przez zamknięcie okien, zabezpieczenie drzwi i jeśli to możliwe to również szyby. Podobnie trzeba postąpić z budynkami gospodarczymi i garażem. Trzeba też zadbać o to, by nic co niebezpieczne lub wartościowe, nie pozostało na zewnątrz i nie zostało uniesione przez wiatr.