Klęski żywiołowe

Służby ratownicze

Klęski żywiołowe nie zdarzają się na szczęście nagminnie. Jeśli jednak już się zdarzą, mało kto ma kompetencje ku temu, by wiedzieć jak sobie z nimi radzić. Dlatego lepiej w takich sytuacjach nie udawać mądrzejszego niż się jest i dla bezpieczeństwa ogółu pozostawić radzenie sobie z nieoczekiwaną, kryzysową sytuacją właściwym służbom. To znaczy komu? Zależnie od tego, co się dzieje, może to być straż pożarna, policja, służby porządkowe, służby medyczne, a czasami wojsko. Oni z pewnością lepiej wiedzą, co powinno się robić w jakiej kolejności i gdzie. Dla przeprowadzenia sprawnej akcji ratunkowej, po prostu trzeba im ułatwiać działania. Nie oznacza to oczywiście heroicznej walki o tytuł lokalnego bohatera. Należy po prostu wykonywać polecenia właściwych służb, ufając że mają one znacznie większe doświadczenie w takich stacjach niż poszkodowani. Pozostawienie walki z żywiołem i jego skutkami w gestii służb ratowniczy będzie z pewnością najlepszym rozwiązaniem. W końcu lepiej zadzwonić pod 112 i poprosić o pomoc, niż na przykład dać się porazić prądem przy próbie wyciągania samochodu spod przywalającego go słupa wysokiego napięcia.

Pomoc poszkodowanym

Klęska żywiołowa może dotknąć praktycznie każdego, może więc być i naszym udziałem. Dobrze o tym pamiętać. Gdy słyszymy informacje o ludziach, którzy stracili wszystko, na co przez całe życie pracowali, nie pozostawajmy obojętni. Oni potrzebują pomocy, nie powinni pozostać sami w swoim nieszczęściu. Pomóc w takiej sytuacji możemy na wiele sposobów. Najprostszym jest wysłanie smsa, z którego dochód jest przeznaczony dla poszkodowanych. Do tego nie musimy robić niemal nic. Możemy też wysłać pieniądze na konkretne konto czy ofiarować je w czasie prowadzonej zbiórki. Jeśli mamy jakieś rzeczy w dobrym stanie, które mogłyby się przydać osobom poszkodowanym, również możemy je oddać. Gdy mamy więcej czasu i czujemy się na siłach, możemy też pomóc zupełnie bezpośrednio i zgłosić się do właściwych służb, które organizują akcje porządkowe lub pracują nad odbudową i remontem budynków. Sposobów pomocy jest dużo, tylko od nas zależy, który wybierzemy, ważne abyśmy nie pozostali obojętni wobec cudzego nieszczęścia.

Powodzie

W ostatnich miesiącach powodzie szczególnie doświadczyły Polaków. Wielu straciło dobytek, na który pracowali całe życie. Chociaż formalnie nie ogłoszono stanu klęski żywiołowej, faktem jest, że miał on miejsce. Natura zaatakowała z ogromna siłą pozbawiając mienia, a w niektórych przypadkach nawet zdrowia i życia. Trudno sobie wyobrazić, co czuje osoba, która straciła wszystko w wyniku powodzi. To, co zabrała woda, to nie tylko majątek, to również poczucie bezpieczeństwa, stabilność, spokój i normalność. Nim na terenach powodziowych wszystko wróci do normy, minie jeszcze wiele czasu. W ciągu kilku miesięcy niektóre tereny zostały zalane więcej niż raz. Trudno stwierdzić jak będzie w przyszłości. Optymiści twierdzili, że powódź z 1997 roku już się nie powtórzy. Niestety nie mieli racji, żywioł wrócił i to ze zdwojoną siłą. Warto mieć w pamięci tę gorzką lekcję. Być może nie wszystkiego da się uniknąć, ale z pewnością można zminimalizować ryzyko, rozważnie przywracając wszystko do porządku, a może nawet zmieniając miejsce zamieszkania.

Huragany

Znamy je świetnie z filmów katastroficznych, takich jak choćby słynny „Twister”. Huragany. Piękne, widowiskowe? Przede wszystkim niebezpieczne. W odróżnieniu od wylania rzeki czy wybuchu wulkanu mogą dotknąć każdego. Jak się okazuje, dotyczy to również naszego klimatu. Szczególnie w sezonie letnim mogą się zdarzyć tego rodzaju zjawiska atmosferyczne. W ekstremalnych sytuacjach huragan może zrównać wszystko z ziemią. Najczęściej jednak niszczy drzewa, ogrodzenia i dachy. Dlatego warto wypracować sobie pewne nawyki, które mogą w razie klęski pomóc nam zachować mienie, a czasami i życie. Zawsze, gdy wychodzimy dokładnie zamykajmy okna i drzwi, nie tylko domu, ale też garażu i budynków gospodarczych. Dobrze też pamiętać o tym, by nie pozostawiać na zewnątrz – o ile to tylko możliwe – rzeczy, które mogłyby zostać zniszczone przez gwałtowny wiatr. Dotyczy to  zarówno dużego parasola ogrodowego, który może się nie tylko zniszczyć, ale i stanowić niebezpieczeństwo, jak i samochodu, który mimo posiadanego garażu parkujemy pod drzewem.

Człowiek w dzisiejszych czasach jest wiele w stanie przewidzieć i przed wieloma zjawiskami zabezpieczyć, a nawet w pewien sposób uprzedzić pewne wydarzenia. Jednak nie wtedy, kiedy ma do czynienia z siłą żywiołu. Człowiek wobec żywiołów staje się bezsilny. Klęski żywiołowe zdarzają się coraz częściej i pochłaniają wiele istnień ludzkich. Najczęściej są też wielkimi tragediami – przynoszą wielkie zniszczenia. Zabierają całe dobytki, dorobek życia rodziny, niszczą domostwa. Często okazuje się, że człowiek po przejściu klęski żywiołowej nie ma się gdzie podziać, nie ma dokąd wrócić, bo jego dom już nie istnieje. Warto się zatem ubezpieczyć pamiętając o domu, samochodzie i reszcie dobytku. Oczywiście, należy ubezpieczyć przede wszystkim każdego członka rodziny. Choć wydaje nam się, że nic złego nas nie spotka, że możemy być spokojni, bo mieszkamy w okolicy, w której do tej pory wszystko było w porządku. Możemy się nawet nie spodziewać, kiedy żywioł zabierze nam cały dobytek i zostaniemy z niczym.

W ostatnim czasie w naszym kraju woda przyniosła największe zniszczenia. Bardzo wielu ludzi zostało po powodzi bez środków do życia. Fala powodzi przeszła wiele miast. Przez powódź ucierpiał między innymi piękny Sandomierz, który do tej pory był często odwiedzany przez turystów. Wiele urokliwych miejsc zostało zniszczonych i wymaga renowacji. Najgorsze jest jednak to, że ludzie, których domostwa, gospodarstwa zostały zniszczone, nie mają co jeść, a nawet nie zawsze mają dostęp do wody pitnej. Sytuacja nie wygląda dobrze mimo, że już minęło trochę czasu od tej klęski żywiołowej. Rząd obiecywał wiele, ale albo na obiecankach się skończyło albo jest tego za mało. Ludzie z terenów zalanych przez powódź załamują ręce. Są jednak ludzie dobrej woli, którzy chcą pomóc. Znajdują się również sponsorzy. Potrzebujących jest jednak więcej. Po klęsce żywiołowej jaką jest powódź ciężko dojść do siebie. Potrzeba czasu i nakładów finansowych, dla odnowienia zniszczonych miejsc, które pochłonęła woda. Woda to żywioł, z którym ciężko walczyć.

Pożar

Trawi wszystko, co spotka na swojej drodze, bez względu na materię. Zostawia tylko zgliszcza. Co? Ogień oczywiście. Nie pozostawia nic. Wielu ludzi ginie w takich sytuacjach. Najgorsze są pożary lasów, które pochłaniają wiele ton drzewa, małych i większych zwierząt. Z ogniem jest bardzo ciężko walczyć, bowiem jest to żywioł gwałtowny, który szybko przechodzi przez kolejne miejsca i pozostawia za sobą tylko popiół. Zwykle ogień wybucha pod wpływem bardzo upalnej pogody, kiedy to w lasach poziom wilgoci jest bliski zera. Często z ogniem trzeba walczyć z powodu nieuwagi człowieka, który na przykład doprowadzi do zapruszenia iskier. Tragedia gotowa. Od tej klęski żywiołowej można w pewien sposób się uchronić, będąc przede wszystkim uważnym, a także ubezpieczając swój dobytek. Ogień jest jednak jednym z najgwałtowniejszych, najstraszniejszych żywiołów, po którym zwykle już nic nie da się uratować. Pożary zdarzają się jednak niestety coraz częściej – należy stale o tym pamiętać.

Trzęsienie ziemi

Trzęsienia ziemi nie zdarzają się w Polsce, ale są przyczyną tragedii w wielu innych krajach na całym świecie. Problem w tym, że człowiek w żaden sposób nie może nad tym problemem zapanować, w żaden sposób z nim walczyć. Wiedza o tym, że może przydarzyć się taka sytuacja zdaje się być bezużyteczna. Ale to nieprawda – ludzie mogą przynajmniej próbować chronić swoje życie, zdrowie. Zwykle zniszczenia domostw są nieuniknione. Można ubezpieczyć swój dobytek, specjalnie go zabezpieczyć, ustawić sprzęty tak, aby jak najmniej ucierpiały podczas trzęsienia ziemi. Niestety klęska żywiołowa, która wydarzy się w spokojnym życiu rodziny na długo pozostaje w ich pamięci. Pozostawia traumatyczne przeżycia i wiele obaw. Wszyscy obawiają się tego, że sytuacja taka może się powtórzyć. Ciężko powrócić do spokojnego życia z myślą o tym, że klęska żywiołowa jest realnym zagrożeniem. Trzęsienia ziemi są zatem strasznym przeżyciem – te klęski żywiołowe na szczęście nie zdarzają się często i nie mają dużego zasięgu. Silne trzęsienia zdarzają się bardzo rzadko.

Tornado

Tornado, huragan , trąba powietrzna są siłami żywiołu powietrza i prowadzą do strasznych klęsk żywiołowych. W Polsce takie sytuacje zdarzają się coraz częściej i przynoszą tragedie. Nagle zrywa się silny wiatr – niewiadomo skąd i niewiadomo jakiej siły ostatecznie nabierze. Po chwili okazuje się, że na naszym domu… nie ma już dachu. To czarny scenariusz całego wydarzenia, ale jak najbardziej rzeczywisty, bo po prostu z życia wzięty. Powietrze to bardzo silny żywioł, choć bez niego nie istniałoby na Ziemi życie. W czasie trąb powietrznych, huraganów ginie wiele osób. Po przejściu trąby powietrznej na jej drodze nie zostaje właściwie nic. Potężna siła unosi w powietrze zwierzęta, samochody, zrywa dachy, pustoszy domostwa. A przy tym wszystkim trwa kilka sekund – działa z gwałtowną prędkością. Człowiek w takim czasie nie potrafi nawet zebrać myśli i zareagować. Doznaje szoku, gdy widzi skutki klęski. Ta klęska żywiołowa niszczy także plony, co jest jasne przy fakcie łamania przez huragany drzew.

Żywioły

Wyróżniamy cztery żywioły: wodę, powietrze, ogień i ziemię. Żywioły te mają niesamowitą siłę i często prowadzą do strasznych klęsk żywiołowych, podczas których cierpi wiele osób. Niestety człowiek nie jest w stanie zapanować nad żywiołami, ani w żaden sposób ich ujarzmić. W zasadzie ciężko tu wymienić jakikolwiek środek zapobiegawczy, chroniący przed klęskami żywiołowymi. Radą racjonalną jest jedynie nie osiedlanie się w pobliżu rzek, ale to niestety nie uchroni przed pozostałymi żywiołami. Można ubezpieczyć swój dom i pozostały dobytek, ale to jedynie środek, który ma ulżyć w odczuwaniu skutków po zaistniałej już klęsce żywiołowej. Nie ma bowiem miejsca na świecie, które byłoby bezpieczne, które nie byłoby nawiedzane przez klęski żywiołowe. Nie ma też dobrych porad dal osób, które mieszkają w miejscach często nawiedzanych przez klęski żywiołowe. Racjonalnym rozwiązaniem byłoby przeniesienie się do innego miejsca. Czasem jednak taką decyzję bardzo trudno jest podjąć i porzucić miejsce, w którym się wychowywaliśmy czy mieszkaliśmy przez kilka lat.

Ujarzmienie żywiołu

Klęska żywiołowa przynosi same straty. Dla przykładu – powódź, która nawiedziła w ostatnim czasie wiele terenów na terytorium Polski, doprowadziła do zniszczenia ogromnej ilości plonów. Sytuacja ta doprowadzi do wzrostu cen żywności w kolejnych miesiącach tego roku. Klęska żywiołowa ma zatem skutki dalekosiężne, dlatego polityka kraju powinna prowadzić do stworzenia odpowiednich zabezpieczeń. Politycy mimo zapewnień o podjęciu kroków w tym kierunku, często nie robią nic. Nikt nie doprowadzi do ujarzmienia żywiołu, ale można zapewnić odpowiednią pomoc ludziom dotkniętym klęską żywiołu. W Polsce najczęstszymi klęskami żywiołowymi są powodzie. Coraz częściej zdarzają się jednak różnego rodzaju huragany i tornada, których skutkami są często zerwane dachy. Rzadko raczej mamy do czynienia z pożarami, które wzniecone zostały wskutek silnych upałów. Zwykle są one jednak spowodowane brakiem rozsądku u ludzi czyli rozpaleniem ogniska w środku lasu, wypalaniem traw, porzuceniem szklanej butelki czy niedopałka papierosa.

Pomoc

Po klęsce żywiołowej życie osób dostępnych tą tragedią może się załamać. W tym czasie najważniejsza jest pomoc, zarówno materialna, jak i psychiczna. A nawet przede wszystkim potrzebna jest pomoc psychologa. Osobom, które przeżyły klęskę żywiołową ciężko powrócić do równowagi psychicznej. Ciężko zaakceptować sytuację, w której utraciliśmy wszystko, cały dobytek, dorobek naszego życia. Najgorsza jest sytuacja, w której z powodów klęski żywiołowej utraciliśmy kogoś bliskiego. Aby pogodzić się z tym wszystkim i zacząć normalnie żyć na nowo, musimy wyzbyć się strachu związanego z zagrożeniem klęską żywiołową. Nie jest to zadanie łatwe i prawdopodobnie nie obędzie się bez wizyty u psychologa, który pomoże nam wyjść z tego psychicznego dołka. Klęskę żywiołową trzeba uznać za swojego rodzaju oczyszczenie, które mimo, że przyniosło ogromne straty, pozwoli nam zmienić swoje podejście do życia. Po takiej tragedii ludzie zaczynają doceniać drobne rzeczy, gesty, których do tej pory nie zauważali. Doceniamy kontakty z ludźmi i wydarzenia dnia codziennego.

Obszary zagrożone przez klęskę żywiołową związaną z erupcjami wulkanów są niezwykle gęsto zaludnione. Dlaczego? Zagadka jest wcale nietrudna, jeśli dowiemy się, że gleby powulkaniczne, inicjalne, pozostałości po wylewie lawy, osady i nanosy oceaniczne i glebowe z popiołów wulkanicznych – tufy i tufity, są szalenie żyzne. Przez to wielkie ilości ludności nadal zamieszkują w okolicy wulkanów mimo nieustającego zagrożenia ze strony wielkich gór. Ognisty pierścień Pacyfiku to właśnie jeden z najgęściej zaludnionych obszarów na ziemi – rozciąga się on wzdłuż południowo wschodnich wybrzeży Azji, Melanezji, Mikronezji, Australii poprzez zachodnie wybrzeża obu Ameryk. To właśnie tam zlokalizowanych jest najwięcej czynnych wulkanów, bo to właśnie tam są najbardziej aktywne strefy subdukcji i spreadingu, czyli nasuwania się na siebie bądź rozsuwania się płyt tektonicznych. Otacza ona bez mała cały Pacyfik, stąd i adekwatna ku temu nazwa. W tym obszarze tak silnie zagrożonym przez różne klęski żywiołowe, nie tylko przez wulkany, zamieszkuje bardzo wiele osób.

Nie ma chyba na całej kuli ziemskiej obszaru, na którym nie występowałoby zagrożenie żadną z klęsk żywiołowych. Nawet na Antarktydzie przecież są ujemne temperatury, które potrafią uniemożliwić praktycznie jakiekolwiek funkcjonowanie. Chociaż tak nienazwane, to można je do nich zaliczyć. Podobnie jak huraganowe wiatry tam wiejące. Na wskutek zmian klimatu, które chociaż powoli, to jednak nadal zachodzą, zmieniają się też mapki zasięgów poszczególnych klęsk żywiołowych, to ustępują z jednego obszaru, to zaczynają się pojawiać tam, gdzie dotąd ich nie było. Dlatego wszystko to jest zupełnie płynne i nie można tego określić jednoznacznie, gdzie będzie huragan, a gdzie nigdy nie pojawi się trzęsienie ziemi. Nie ma tez skutecznych sposobów na zabezpieczenie się przed żadną z nich, nie ma tez skutecznych sposobów na zabezpieczenie się przed żadną z tych klęsk. Można budować domy w oddaleniu od wulkanów, ale czy przed powodzią, huraganem czy tajfunem możemy się ustrzec? Według mnie raczej nie!

Częstotliwość występowania

Klęski żywiołowe potrafią występować raz na trzydzieści lat. Ale równie często się zdarza, że trafiają się corocznie lub też nawet kilka razy do roku (tak jak tegoroczna powódź w Polsce). Wszystko to zależy głównie od tego, w którym miejscu na kuli ziemskiej znajduje się obszar, który nas docelowo interesuje. Na przykładzie Polski – Polska znajduje się w obszarze klimatu umiarkowanego przejściowego, więc nie grożą nam tropikalne monsuny ni huragany. Poza tym leży nasz kraj na starej jednostce geologiczno – tektonicznej, co powoduje, że znajdujemy się w strefie absolutnie asejsmicznej, jedyne trzęsienia ziemi jakie się nam trafiają związane są z tąpnięciami i z wyrobiskami górniczymi, które zostały wycofane z użytkowania. Powoduje to tyle, że Polska lezy w dość spokojnym obszarze – jedyne, co może jej zagrażać, to nadmiar, lub brak wody – czyli katastroficzna powodzie, nad którymi nie można zapanować, oraz suszę i związane z nimi pożary, których jednakowoż nie było w naszym kraju od wielu, wielu lat.

Wulkanizm

Innym zagrożeniem dla rodzaju ludzkiego, który występuje dość często, jest zagrożenie erupcjami wulkanów. Jest to zagrożenie występujące tylko w niektórych regionach naszego globu – nie wszędzie bowiem stykają się ze sobą dwie płyty tektoniczne, strefy spreadingu i strefy subdukcji. Naprężenia skorupy ziemskiej są tam tak duże, że powoduje to wylanie się lawy pod cisnieniem i wyrzuceniem jej z krateru wulkanu. Spływająca lawa powoduje niewyobrażalne zniszczenia na powierzchni ziemi. Lawa jest praktycznie rozpuszczoną skałą o tak wysokiej temperaturze, że pali wszystko wokół siebie, nieważne co to jest. Dlatego też erupcja wulkanu jest kolejna z klęsk żywiołowych bardzo opłakanych w skutkach. Wprawdzie ludzi próbują budować zapory przeciwko lawie, tak, by skierować ją gdzie indziej, na obszary niezamieszkane lub nieuprawiane, ale na razie jest to nadal w fazie badań. Poza tym nie każda erupcja konczy się tragicznie. Sejsmolodzy opracowali system wczesnego ostrzegania przed erupcją wulkanu, ale ludzie nie zawsze chcą się ewakuować z własnego domostwa.

Trzęsienie ziemi

Innym rodzajem klęski żywiołowej, która dotyka ludzi zamieszkujących ziemię jest trzęsienie ziemi. Nie występuje ono jednak na całym obszarze naszego globu – z reguły tylko w miejscach styku dwóch dużych jednostek tektonicznych. Właściwie mapa miejsc i stref sejsmicznych pokrywa się z mapą ognistego pierścienia Pacyfiku. Trzęsienie ziemi jest również bardzo ciężko przewidzieć. Podobno są jakieś zjawiska, które je zwiastują, jak zwiększone wydzielanie się radonu w podziemnych jaskiniach, ale tak naprawdę do momentu pierwszych wstrząsów sejsmicznych trudno jest je przewidzieć. Oczywiście, na bieżąco w miejscach aktywności są mierzone wstrząsy za pomocną liczników i mierników. Siłę trzęsienia ziemi mierzy się w dwóch skalach – skali Richtera (otwarta, więc nie ma ograniczenia najwyższego stopnia) i Merkalego, która jest skalą zamkniętą. Klęska trzęsienia ziemi z reguły jest bardzo tragiczna w skutkach, gdyż z reguły brakuje czasu na skuteczną ewakuację. Poza tym wiele jest ofiar grzebanych żywcem pod gruzami budynków. Dlatego też później akcja ratownicza jest bardzo utrudniona.

Huragan

Huragany wystepują z reguły na obszarze Zatoki Meksykańskiej i Pacyfiku południowego. Wszystko to z winy pasatów i stref cyklonów i antycyklonów tropiklanych. Nawałnice tropikalne przechodzą przez te obszary dość często. Z reguły są możliwe do przewidzenia ze względu na stałą obserwację pod którą znajdują się w tych okolicach. Huragany to po prostu burze z bardzo silnym wiatrem i intensywnymi opadami, które niekiedy przypominać mogą nawet monsun tropikalny. Oczywiście, innym rodzajem huraganu jest tornado czy trąba powietrzna, którym nie towarzyszą tak gwałtowne opady deszczu, jednak często towarzyszą im silne wyładowania atmosferyczne nazywane piorunami. Tornada i huragany potrafią naprawdę nieźle namieszać i również powodują spore szkody. Jednak da się je z reguły przewidzieć na tyle wcześniej, że możliwa jest wtedy chociażby pozorna ewakuacja ludności zamieszkującej zagrożony obszar. Możliwości zabezpieczenia majątku i dobytku przed huraganem także są ograniczone, jednak ludzie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej wycwanili się na tyle, że budują sobie schrony przeciwhuraganowe.

Gradobicie

Okres lata w naszej szerokości geograficznej jest okresem, kiedy bardzo często występują różne zjawiska pogodowe, często określane wspólnym mianem anomalii pogodowych. Często zdarza się, że ich natężenie jest tak duże a skutki tak potężne, że nawet niepozorne opady gradu można uznać za klęskę żywiołową. Oczywiście, wszystko zależy od sklai i od tego, jakie skutki są takiego opadu. Wiadome jest, że kule gradowe wielkości tabletek witaminy C nie wyrządzi takiego sposutoszenia jak grad wielkości cytryny. Jednakowoż oba są w stanie porządnie zniszczyć uprawy rolnicze czy sadownicze. Właściwie po opadach gradu, to nie bardzo wiadomo, co należy ratować – z upraw niewiele jest do odratowania, nie mówiąc już o powybijanych szybach w samochodach czy w domach. Jednym słowem, gradobicie jest trudne do przewidzenia i jeszcze trudniejsze do naprawienia są szkody powstałe po gradobiciu. Przed gradobiciem ciężko jest się uchronić, nie da się tego zrobić tak jak można się chronić przed powodzią budując wały przeciwpowodziowe.

Powódź

Powodzie, które nawiedziły nasz kraj w tym roku należą do rekordowych – nie tylko jeśli chodzi o ilość zalanych terenów, ale przede wszystkim jeśli chodzi o skalę zniszczeń, jaka dotknęła tereny zalane – były one w dużej mierze całkowicie zniszczone, i nie pomogły tutaj żadne wały przeciwpowodziowe. Klęski żywiołowe są całkowicie nieprzewidywalne i dlatego z reguły tak tragiczne w skutkach. Jednak tak tragicznym zdarzeniom jak ostatnia powódź można było skutecznie zapobiec. Do powodzi dochodzi wtedy, gdy po szczególnie gwałtownych lub obfitych opadach deszczu rzeka przybiera na tyle, że występuje z koryta. Po to budowane są wały przeciwpowodziowe, żeby podnieść ewentualny poziom, do którego może przybrać woda. Po to także powstają zbiorniki retencyjne, które za zadanie mają zatrzymać nadmiar wody płynącej rzeką. Klęska powodzi jest klęską wyjątkowo niszczącą, ze względu na to, że raz przerwany wał trudno jest zatamować a siła niszcząca wody jest niesamowita i właściwie nie da się jej porównać z żadną inną.